Obrzęk po zabiegu, urazie lub operacji? Uczucie rozpierania, ciężkości kończyny, napięcia tkanek albo utrzymująca się opuchlizna ograniczająca zakres ruchu?
W terapii przeciwobrzękowej nie skupiamy się wyłącznie na miejscu, w którym widoczny jest obrzęk.
Układ limfatyczny jest rozbudowanym systemem naczyń, węzłów i większych przewodów, które transportują chłonkę z tkanek obwodowych w kierunku centralnym, aż do miejsca jej ponownego włączenia do krążenia żylnego.
Dlatego podczas terapii analizujemy całą drogę odpływu chłonki - od obszaru objętego obrzękiem aż do kątów żylnych znajdujących się w obrębie podstawy szyi.
Nie tylko miejsce obrzęku
Jeżeli obrzęk znajduje się w obrębie kolana, podudzia czy stopy, praca wyłącznie w tym miejscu nie zawsze jest wystarczająca.
Chłonka przemieszczając się w kierunku centralnym przechodzi przez kolejne naczynia oraz regionalne węzły chłonne, a następnie trafia do coraz większych pni limfatycznych.
Dlatego podczas badania zwracamy uwagę również na obszary znajdujące się znacznie dalej od miejsca występowania obrzęku.
W zależności od lokalizacji problemu możemy pracować między innymi z:
- regionalnymi obszarami węzłów chłonnych,
- tkankami na przebiegu większych naczyń limfatycznych,
- jamą brzuszną,
- przeponą,
- dolnymi żebrami,
- klatką piersiową,
- górnym otworem klatki piersiowej,
- okolicą podobojczykową,
- rejonem kątów żylnych.
Celem jest stworzenie możliwie korzystnych warunków dla fizjologicznego odpływu płynu na całej jego drodze.
Zbiornik mleczu i początek przewodu piersiowego
Jednym z najciekawszych miejsc tego układu jest okolica górnej części jamy brzusznej.
U części osób znajduje się tam zbiornik mleczu - cisterna chyli, będący rozszerzonym początkiem przewodu piersiowego.
Do tego obszaru dociera chłonka między innymi z kończyn dolnych, miednicy oraz jamy brzusznej.
Stąd rozpoczyna swoją dalszą drogę przewód piersiowy - ductus thoracicus, największe naczynie limfatyczne organizmu.
Dlatego w terapii obrzęków kończyn dolnych czy miednicy możemy interesować się nie tylko miejscem występowania opuchlizny, ale również bardziej centralnymi strukturami jamy brzusznej.
Przepona - ważny punkt na przebiegu przewodu piersiowego
Przewód piersiowy kierując się z jamy brzusznej do klatki piersiowej przechodzi przez rozwór aortowy przepony.
Jest to dla nas bardzo istotna zależność anatomiczna.
Przepona nie jest wyłącznie mięśniem oddechowym. Oddziela jamę brzuszną od klatki piersiowej, a poprzez jej okolice przechodzą jedne z najważniejszych struktur naczyniowych, nerwowych i limfatycznych organizmu.
Podczas oddychania zmienia się zarówno położenie przepony, jak i relacje ciśnieniowe pomiędzy jamą brzuszną a klatką piersiową.
Dlatego w terapii przeciwobrzękowej zwracamy uwagę na:
- ruchomość przepony,
- elastyczność jej przyczepów,
- ruchomość dolnych żeber,
- przejście piersiowo-lędźwiowe,
- napięcie tkanek jamy brzusznej.
Jeżeli podczas badania znajdujemy wyraźne ograniczenie tego obszaru, możemy zastosować delikatne techniki mające na celu poprawę jego ruchomości i zmniejszenie napięcia tkanek.
Nie oznacza to mechanicznego „przepychania” chłonki przez przewód piersiowy. Chodzi o pracę z anatomicznym otoczeniem struktur uczestniczących w centralnym transporcie chłonki.
Przewód piersiowy - droga przez klatkę piersiową
Po przejściu przez przeponę przewód piersiowy biegnie przez śródpiersie w kierunku podstawy szyi.
Odbiera chłonkę z większości organizmu:
- obu kończyn dolnych,
- miednicy,
- jamy brzusznej,
- lewej części klatki piersiowej,
- lewej kończyny górnej,
- lewej części głowy i szyi.
Jego przebieg pokazuje, dlaczego w terapii przeciwobrzękowej interesują nas również klatka piersiowa i górny otwór klatki piersiowej, nawet jeśli sam obrzęk znajduje się znacznie niżej.
Kąty żylne - miejsce, do którego zmierza chłonka
Ostatecznie chłonka musi wrócić do krążenia krwi.
Przewód piersiowy uchodzi najczęściej w okolicy lewego kąta żylnego, czyli miejsca połączenia lewej żyły szyjnej wewnętrznej z żyłą podobojczykową.
Z prawej górnej części ciała chłonka kieruje się natomiast w stronę prawego kąta żylnego, między innymi poprzez prawostronne drogi limfatyczne.
Dlatego okolica podstawy szyi i obojczyków jest niezwykle ważnym elementem terapii.
Możemy pracować z tkankami w obrębie:
- podstawy szyi,
- okolicy nadobojczykowej,
- okolicy podobojczykowej,
- górnego otworu klatki piersiowej,
- tkanek otaczających końcowe odcinki dróg limfatycznych.
Nie „otwieramy” manualnie kąta żylnego.
Pracujemy natomiast z tkankami otaczającymi końcowy odcinek drogi odpływu chłonki, dbając o możliwie dobrą ruchomość i brak nadmiernych ograniczeń w tym obszarze.
Obrzęk po operacji
Terapia przeciwobrzękowa jest szczególnie istotna w rehabilitacji pooperacyjnej.
Po artroskopii, rekonstrukcji więzadeł, operacjach barku, biodra czy innych zabiegach obrzęk jest naturalnym elementem procesu gojenia.
Jeżeli jednak utrzymuje się przez dłuższy czas, może ograniczać ruch i powodować uczucie rozpierania oraz sztywności.
Przykładem może być obrzęk kolana po zabiegu.
Nadmierne nagromadzenie płynu może ograniczać zgięcie i wyprost, zwiększać uczucie napięcia w obrębie stawu oraz utrudniać dalszą rehabilitację.
W takich sytuacjach terapia przeciwobrzękowa może stanowić ważne uzupełnienie pracy nad odzyskaniem pełnej funkcji kończyny.
Blizna i jej otoczenie
Po operacji zwracamy uwagę również na bliznę i tkanki znajdujące się w jej sąsiedztwie.
Blizna nie jest wyłącznie zmianą widoczną na powierzchni skóry.
Proces gojenia obejmuje również głębiej położone warstwy, a ograniczona przesuwalność tkanek może współistnieć z uczuciem ciągnięcia, napięcia czy miejscowego dyskomfortu.
Dlatego po odpowiednim okresie gojenia terapia może obejmować również pracę nad:
- ruchomością blizny,
- przesuwalnością kolejnych warstw tkanek,
- ich elastycznością,
- zmniejszeniem miejscowej nadwrażliwości.
Jak wygląda nasze podejście?
W terapii przeciwobrzękowej patrzymy na układ limfatyczny jako na ciągłą drogę transportu, a nie zbiór niezależnych punktów.
W dużym uproszczeniu analizujemy:
miejsce obrzęku → regionalne naczynia i węzły chłonne → większe pnie limfatyczne → okolica zbiornika mleczu → przewód piersiowy → przepona → klatka piersiowa → górny otwór klatki piersiowej → kąty żylne.
Dzięki temu terapia może obejmować zarówno bezpośrednią pracę z obszarem objętym obrzękiem, jak i miejsca znajdujące się znacznie bardziej centralnie.
Nie dlatego, że każdy z tych obszarów jest „zablokowany”.
Interesuje nas przede wszystkim ciągłość anatomiczna układu i stworzenie możliwie dobrych warunków dla fizjologicznego transportu chłonki.
Terapia dopasowana do przyczyny obrzęku
Nie każdy obrzęk jest taki sam.
Inaczej podchodzimy do obrzęku pooperacyjnego, inaczej do obrzęku pourazowego, a jeszcze inaczej do rozpoznanego obrzęku limfatycznego.
Dlatego przed rozpoczęciem terapii ważne jest określenie jego charakteru i wykluczenie sytuacji wymagających diagnostyki lekarskiej.
Nagły jednostronny obrzęk kończyny, szczególnie połączony z bólem, zaczerwienieniem, zmianą temperatury skóry lub dusznością, wymaga pilnej diagnostyki medycznej.
Jeżeli natomiast terapia manualna jest wskazana, staramy się nie pracować wyłącznie w miejscu objawu, ale wykorzystać znajomość anatomii całej drogi odpływu chłonki - od tkanek obwodowych aż do jej ujścia do układu żylnego.
Chcesz sprawdzić, skąd biorą się Twoje dolegliwości? Umów wizytę - podczas konsultacji przeprowadzimy wywiad i badanie, a terapię dobierzemy indywidualnie.